Asenkron motorları besleyen devrelerde kontaktör, termik röle ve kısa devre koruma elemanı birlikte bir motor yol verici oluşturur. Bu üçlünün her birinin görevi farklıdır. Biri eksik olduğunda ya da yanlış ayarlandığında motor korumasız kalır.

Kontaktör, termik röle ve kısa devre korumasının görevleri

• Kontaktör: Motoru uzaktan ve sık aralıklarla açıp kapatır. Kendi başına koruma yapmaz.
• Termik röle: Motorun çektiği akımı izler, uzun süren aşırı yükte kumanda devresini açarak kontaktörü bıraktırır.
• Kısa devre koruması: Sigorta ya da motor koruma şalteri, kısa devre akımlarını keserek kontaktörü ve termik röleyi korur.

Termik röle nasıl çalışır?

Termik röledeki bimetal elemanlar motor akımıyla ısınarak bükülür. Akım, ayarlanan değeri belirli bir süre aştığında röle, kumanda devresine seri bağlanan normalde kapalı kontağını (95-96) açar. Kontaktör bobininin enerjisi kesilir ve motor durur. Normalde açık kontak (97-98) ise arıza lambası ya da PLC girişi için kullanılabilir. Pek çok termik röle, fazlardan biri kesildiğinde oluşan dengesizliği de algılayarak motorun iki fazda çalışmasını önler.

Doğru ayar nasıl yapılır?

Termik röle, motor etiketinde yazan anma akımına, motorun çalıştığı gerilimdeki değere göre ayarlanır. 400 V'ta 7,5 A çeken bir motor için ayar 7,5 A'dir. Röle sık atıyor diye ayarı yükseltmek sorunun kaynağını gizler ve sargıların aşırı ısınmasına yol açar. Sık atma varsa mekanik zorlanma, düşük gerilim, faz dengesizliği ya da yanlış motor seçimi araştırılmalıdır.

Açma sınıfı ve kalkış süresi

Açma sınıfı, rölenin kalkış akımına ne kadar süre tolerans göstereceğini belirler. Standart motor uygulamalarında 10 sınıfı yeterlidir. Büyük fanlar, kırıcılar ve santrifüjler gibi kalkışı uzun süren yüklerde daha yüksek bir açma sınıfı ya da farklı bir yol verme yöntemi gerekebilir.

Kumanda devresinde dikkat edilecekler

• Termik rölenin 95-96 kontağı, stop butonu ile birlikte bobin devresine seri bağlanmalıdır.
• Start butonuna paralel bağlanan mühürleme kontağı (13-14), buton bırakıldığında motorun çalışmaya devam etmesini sağlar.
• İki telli kumandalarda otomatik reset, arıza giderildiğinde motorun kendiliğinden yeniden çalışmasına neden olabilir. Bu risk varsa manuel reset tercih edilmelidir.
• Kontaktörün AC-3 değeri, motorun gücüne ve çalışma gerilimine uygun seçilmelidir.

Kısa devre ve aşırı yük korumasını tek cihazda toplamak isteyen uygulamalarda motor koruma şalterleri, kontaktörle birlikte kompakt bir çözüm sunar. Sigma Elektrik termik röleleri 0,16 A ile 630 A arasında, manuel ve otomatik reset seçenekleriyle üretilir; kontaktöre doğrudan takılabildiği gibi DIN ray adaptörüyle bağımsız olarak da kullanılabilir. Uygun güç sınıfı için kontaktör ürünlerimizi inceleyebilir, AC-3 kategorisinin ayrıntılarını AC-1 ve AC-3 yazımızda okuyabilirsiniz.