Kontaktör ile kurulan motor kumanda devrelerinde en temel bağlantılardan biri mühürleme devresidir. Start butonuna basıldığında kontaktör çeker; ancak buton bırakıldığında da kontaktörün çekili kalması gerekir. Bu görevi kontaktörün kendi yardımcı kontağı üstlenir. Kumanda devresini kendi kontağıyla tutan bu bağlantıya mühürleme ya da kendini tutma devresi denir.

Mühürleme devresi nasıl kurulur?

Kumanda devresinde stop butonu normalde kapalı (NC), start butonu normalde açık (NO) kontaklıdır. Akım yolu sırasıyla kumanda sigortasından, termik rölenin normalde kapalı kontağından ve stop butonundan geçer, ardından start butonu üzerinden kontaktör bobinine ulaşır. Kontaktörün normalde açık yardımcı kontağı, genellikle 13-14 numaralı klemensler, start butonuna paralel bağlanır.

Çalışma sırası

• Start butonuna basılır, bobin enerjilenir ve kontaktör çeker.
• Kontaktör çektiğinde 13-14 yardımcı kontağı kapanır ve start butonuna paralel ikinci bir akım yolu oluşur.
• Start butonu bırakılsa da bobin bu yardımcı kontak üzerinden beslenmeye devam eder ve motor çalışmayı sürdürür.
• Stop butonuna basıldığında ya da termik röle açtığında bobinin enerjisi kesilir, kontaktör bırakır ve mühür çözülür. Motor, start butonuna yeniden basılana kadar çalışmaz.

Mühürleme devresinin güvenlik avantajı

Mühürleme devresi yalnızca bir kolaylık değildir. Enerji kesildiğinde kontaktör bırakır ve mühür çözülür. Enerji geri geldiğinde motor kendiliğinden çalışmaz; operatörün start butonuna yeniden basması gerekir. Bu özellik, kesinti sonrasında makinelerin beklenmedik şekilde çalışmaya başlamasını ve olası iş kazalarını önler. Kalıcı konumlu bir anahtarla kurulan devrelerde bu koruma bulunmaz.

Sık yapılan bağlantı hataları

• Normalde açık yardımcı kontak yerine normalde kapalı kontak kullanmak: Kontaktör start beklenmeden çekip bırakmaya başlar.
• Stop butonunu yalnızca start koluna bağlamak: Stop butonu mühürlü akım yolunu kesemez ve motor durdurulamaz. Stop butonu, start butonu ile mühürleme kontağının ortak beslemesi üzerinde olmalıdır.
• Termik rölenin 95-96 kontağını kumanda devresine bağlamamak: Aşırı yükte termik röle açar ama kontaktör bırakmaz ve motor korumasız kalır.
• Kumanda devresini sigortasız bırakmak: Kumanda hattındaki bir kısa devre, kontaktör bobinine ve kumanda elemanlarına zarar verir.

Kumanda devresi üzerindeki çalışmalar enerji kesildikten sonra ve yetkili elektrikçiler tarafından yapılmalıdır. Sigma kontaktörleri, üzerlerinde standart olarak bulunan yardımcı kontaklara ek olarak yardımcı kontak aksesuarlarıyla genişletilebilir. Motor koruması için kontaktörle birlikte kullanılan termik rölelerin bağlantı mantığını kontaktör ve termik röle ile motor korumasını anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.