Türkiye’deki binalarda çıkan yangınların %30'unun hatalı elektrik tesisatı ve kaçak akımlardan kaynaklandığını biliyor muydunuz?

Yangınların ve Elektrik Çarpmalarının Gizli Kahramanı Kaçak Akım Koruma Şalteri Nedir?

Normal şartlarda fazdan giden akım ile nötrden dönen akım birbirine eşittir. Kaçak akım koruma şalteri, faz ve nötr arasındaki akım dengesini toroid trafo yardımıyla denetler.  Eğer, tesisatta bir kaçak meydana gelirse faz ve nötr arasındaki denge bozulur ve kaçak akım koruma şalteri bu dengesizliği algılayarak devreyi çok hızlı bir şekilde keser. Kaçak akım koruma şalteri, elektrik çarpmasını önlemek, yangın tehlikesini azaltmak, ekipman ve maliyet zararını en aza indirgemek ve iş güvenliğini maksimum seviyede tutmak için, bir sistemin olmazsa olmazıdır.

Peki Kaçak Akım Oluşmasına Neden Olan Hatalar Nedir Ve Kaçak Akım Koruma Şalteri Neden Atar?

• İzolasyon (Yalıtım) Hataları: Kablolardaki aşınma, sıyrılma veya eskime nedeniyle iletkenin doğrudan veya dolaylı olarak toprakla temas etmesi en yaygın kaçak nedenidir.

• Nemli ve Islak Ortamlar: Su ve nem, iletkenliği artırarak elektrik akımının dışarı sızmasına yol açar. Özellikle banyo, mutfak ve dış mekan aydınlatmalarında sıkça rastlanır.

• Cihazlardaki Bünye Kaçakları: Elektrik hattına bağlı olan beyaz eşya, motor veya endüstriyel makinelerin iç aksamındaki arızalar cihaz gövdesine akım sızmasına sebep olur.

• Nötr-Toprak Teması: Tesisat içerisinde nötr hattının yanlışlıkla toprak hattı ile temas etmesi, vektörel dengenin bozulmasına ve kaçak akım koruma şalterinin anında açma yapmasına sebebiyet verir.

• Harmonik Etkiler: LED sürücüler, UPS'ler ve frekans konvertörleri gibi cihazların şebekeye yaydığı harmonik dalgaları, kaçak akım koruma şalterleri sistemde bir kaçak varmış gibi algılayabilir ve gereksiz açmalar yapabilir. Bu durumun önüne geçilmesi için sistemde bağlı olan yüklere göre kaçak akım koruma şalterinin tipi seçilmelidir.

• Yanlış Topraklama Uygulamaları: Topraklama direncinin standartlara uygun olmaması veya hatalı bağlantılar

Doğru Alanda Doğru Kaçak Akım Koruma Şalteri Seçimini Nasıl Yapılmalı? 

Kaçak akım koruma şalteri seçerken en önemli kriterler sisteminizdeki yüklerin karakteristiği (elektronik cihazlar, motorlar, güneş panelleri vb.) ve kullanılacağı amaca göre (hayat koruma ya da yangın koruma) kaçak akım koruma şalterinin seçilmesidir. Yanlış kaçak akım koruma şalteri seçimi, şalterin görevini yapmamasına veya gereksiz yere atarak enerjinin kesilmesine neden olabilir.

Kaçak Akım Koruma Şalteri Tipleri Nelerdir?

AC Tipi Kaçak Akım Şalteri 

Sadece saf sinüzoidal alternatif akım kaçaklarına karşı duyarlıdır. Genel aydınlatma devreleri, fırın, ütü ve akkor lamba gibi içinde elektronik kart barındırmayan basit rezistif yüklerin olduğu sistemlerde kullanılmalıdır.

A Tipi Kaçak Akım Şalteri 

Hem sinüzoidal hem de darbeli DC kaçak akımlara karşı koruma sağlar.

LED sürücüler, dimmerler, yürüyen merdivenler, asansörler, asansörlü ve LED aydınlatmalı konut ve yapılarda tercih edilir.

B Tipi Kaçak Akım Şalteri 

Sinüzoidal AC, darbeli ve düzgün DC kaçak akım, yüksek frekanslı alternatif kaçak akımları algılayabilir.

AC/DC motor sürücüleri, fotovoltaik tesisler, UPS, frekans dönüştürücülerin bulunduğu sistemlerde kullanılır.

Islak Alanlarda Kritik Eşik: 10mA Kaçak Akım Koruma Şalteri Çözümü

10mA eşikli Kaçak Akım Koruma Şalterleri, yüzme havuzları, süs havuzları, hamam ve sauna gibi yüksek iletkenliğe

sahip su ortamlarında, insanların elektrik çarpmalarından korunmasını sağlamak amacıyla özel olarak tasarlanmıştır. 

Standart bir 30mA kaçak akım şalteri, standartlar gereği (IEC 61008-1) 15mA ile 30mA arasKında bir noktada açar. Yani 20mA'lik bir kaçak akım oluştuğunda şalter devreyi kesmeyebilir; ancak bu akım sudaki insanı felç edip boğulmasına neden olmak için yeterlidir.
Bir insan suda yüzerken 15mA - 20mA seviyesinde bir akıma maruz kalırsa, kasları kilitlenir ve hareket edemez hale gelir. “Bırakamama Eşiği” olarak bilinen bu sınır, ortalama bir yetişkin için 10mA civarındadır. Nominal kaçak akım eşiği 10mA olan bu cihazlar, pratikte 6-8mA seviyesinde devreyi keserek kas kilitlenmesi riskini ortadan kaldırır.
Yüzme havuzları, jakuziler ve ıslak alanlar için özel olarak tasarlanmış bu seri, "lüks" değil fizyolojik bir zorunluluktur

Sigma A+ 6mA DC Kaçak Akım Koruma Şalteri Özel Çözümü

Sigma Elektrik’in elektrikli araç şarj istasyonları için geliştirdiği özel bir çözümdür. Elektrikli araç şarj ünitelerinde, araç şarj olurken oluşabilecek 6mA üzerindeki saf DC kaçaklar, tesisattaki standart AC veya A tipi şalterlerin manyetik özelliğini bozarak (körelterek) onları çalışamaz hale getirebilir. Bu kaçak akım koruma şalterleri, 6mA DC kaçak algıladığında devreyi keserek tesisatın geri kalanındaki koruma ekipmanlarının güvenliğini sağlar. 

Kaçak Akım Şalterinde Eşik Değeri Seçimi: Hayat Koruma mı, Yangın Koruma mı?

Hayat Koruma Eşiği (30mA)

İnsan vücudu üzerinden geçen elektrik akımı, kas kasılmalarına ve kalbin durmasına neden olabilir. Tıbbi araştırmalar, 30mA (miliamper) seviyesindeki akımın insan hayatı için kritik bir sınır olduğunu göstermektedir. Bir insan yanlışlıkla çıplak bir iletkene dokunduğunda veya bir cihazın gövdesinde kaçak oluştuğunda, akım insan üzerinden toprağa akmadan önce kaçak akım koruma şalteri çok kısa bir sürede devreyi keser. Yani, 30mA değeri doğrudan "insan hayatını" korur.

Kullanım Alanı: Evler, ofisler, banyolar ve priz hatları.

Yangın Koruma Eşiği (300mA)

Tesisat içerisindeki izolasyon hataları nedeniyle oluşan küçük kıvılcımlar zamanla çevresindeki malzemeleri tutuşturarak yangın çıkarabilir. 300mA seviyesindeki bir kaçak, bir insanı öldürmek için çok yüksektir aynı zamanda bir yangını başlatmak için yeterli bir ısı enerjisi üretir. 300mA koruma eşikli kaçak akım koruma şalteri, kablolardaki yalıtım bozulmalarını ve ark risklerini algılayarak yangın çıkmasını engeller. Yani 300mA değeri "binayı ve yatırımı" korur

Kullanım Alanı: Binaların ana enerji girişleri, tali panolar ve endüstriyel makinelerin giriş hatları.

Kaçak Akım Koruma Şalteri Kullanmamanın Riskleri Nelerdir?

• Elektrik çarpması riski, ciddi vakalarda kalp ritminin bozulması, kas spazmları, yanıklar ve hatta ölüm görülebilir.

• Kaçak akımdan kaynaklı kabloların aşırı ısınmasına ve elektrik tesisatında yangın riskinin artmasına neden olabilir.

• Kaçak akım, elektrikli cihazlara ve elektrik tesisatına zarar verebilir.

• Endüstriyel tesislerde veya şantiye alanlarında kaçak akım, çalışanların güvenliğini tehlikeye atabilir. Çalışanlar, kaçak akımla temas ederek elektrik çarpması riski altında kalabilirler.

• Kaçak akım, ev veya işyeri gibi mülklerde maddi zararlara yol açabilir. Ekipmanların veya yapıların hasar görmesi, onarılmaları veya değiştirilmeleri gerekebilir, bu da önemli maliyetler doğurabilir.

Sonuç olarak kaçak akım koruma şalteri kullanmamak, hem can güvenliği hem de maddi varlıklar için geri dönüşü olmayan kayıplara neden olur.  Yaşam alanlarımızda ve iş yerlerimizde tam kapsamlı bir elektriksel koruma sağlamak, sevdiklerimizi ve yatırımlarımızı güvence altına almak için kaçak akım koruma şalteri bir tercih değil, yasal ve insani bir zorunluluktur.