Eski binalarda sık sorulan sorulardan biri, topraklama hattı olmayan bir tesisatta kaçak akım rölesinin işe yarayıp yaramadığıdır. Kısa cevap şudur: Kaçak akım rölesi topraklama olmadan da çalışır ve kaçak oluştuğunda devreyi açar. Ancak topraklama yoksa koruma, olması gereken kadar erken devreye giremez.

Röle kaçak akımı nasıl algılar?

Kaçak akım rölesi, faz ve nötr iletkenlerinden geçen akımları karşılaştırır. Aradaki fark, akımın bir kısmının başka bir yoldan, çoğunlukla topraktan döndüğünü gösterir. Fark, rölenin hassasiyet değerini (örneğin 30 mA) aştığında kontaklar açılır. Rölenin bu ölçümü yapabilmesi için koruma iletkenine (PE) bağlanması gerekmez. Bu yüzden topraksız bir tesisatta da test butonuna basıldığında röle atar.

Topraklama yoksa ne değişir?

Topraklı bir tesisatta, çamaşır makinesi gibi metal gövdeli bir cihazda yalıtım hatası oluştuğunda hata akımı hemen koruma iletkeni üzerinden toprağa akar. Röle bu farkı algılar ve devreyi, henüz kimse cihaza dokunmadan keser.

Topraklama olmadığında ise aynı hata oluştuğunda cihaz gövdesi gerilim altında kalır, ancak akımın akacağı bir yol yoktur. Röle herhangi bir kaçak görmediği için devreyi kesmez ve gövde enerjili kalmaya devam eder. Akım, ancak biri gövdeye dokunduğunda o kişinin vücudu üzerinden akmaya başlar. 30 mA hassasiyetli bir röle bu durumda çok kısa sürede açarak ciddi sonuçların önüne geçmeye yardımcı olur; fakat kişi çarpılmayı hisseder ve koruma, hatayı önlemek yerine hatanın sonucuna tepki verir.

Test butonu topraklamanın varlığını göstermez

Test butonu, rölenin içinde yapay bir akım farkı oluşturur. Butona basıldığında rölenin atması, tesisatta topraklama olduğunu kanıtlamaz; yalnızca rölenin mekanik ve elektronik olarak çalıştığını gösterir. Topraklamanın varlığı ve direnci, uygun bir ölçü aletiyle ayrıca kontrol edilmelidir.

Topraklama direnci ile röle hassasiyeti ilişkisi

TT sistemlerde topraklama direnci (RA) ile rölenin hassasiyeti (IΔn) birlikte değerlendirilir. Temel koşul, ikisinin çarpımının 50 V'luk dokunma gerilimi sınırını aşmamasıdır: RA x IΔn ≤ 50 V. Örneğin 30 mA'lık bir röle için bu koşul yaklaşık 1.666 ohm'a kadar sağlanırken, 300 mA'lık bir rölede sınır yaklaşık 166 ohm'a iner. Uygulamada topraklama direncinin bu sınırların çok altında tutulması hedeflenir.

Eski binalarda doğru yaklaşım

• Topraklama hattı bulunmayan tesisat, yetkili bir elektrik tesisatçısı tarafından topraklama yapılarak güncellenmelidir.
• Prizde nötr ile toprak klemensini birbirine bağlamak kesinlikle yapılmamalıdır. Bu uygulama hem tehlikelidir hem de kaçak akım rölesinin sürekli atmasına neden olur.
• Topraklama tamamlanana kadar 30 mA hassasiyetli bir kaçak akım rölesi ek koruma olarak mutlaka kullanılmalıdır.
• Rölenin test butonu düzenli aralıklarla, örneğin ayda bir denenmeli; topraklama direnci ise periyodik ölçümlerle takip edilmelidir.

Kısacası kaçak akım rölesi ve topraklama birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Sigma Elektrik kaçak akım koruma şalterleri, 10 mA, 30 mA ve 300 mA eşik seçenekleriyle farklı koruma ihtiyaçlarına yanıt verir. Röleniz sık sık atıyorsa olası nedenleri kaçak akım rölesinin neden attığını anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.